ΑρχικήΕπικοινωνίαΠρόσβασηΣυχνές ΕρωτήσειςΠεριεχόμενα
Επιλογές για ΑΜΕΑ:Enlarge fontsReduce fonts
ΤΟ ΙΔΡΥΜΑ
ΥΠΟΤΡΟΦΙΕΣ
ΕΚΔΟΤΙΚΟ ΤΜΗΜΑ
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ
ΠΛΑΝΗΤΑΡΙΟ
Ιστορικό
Παραστάσεις
Τεχνική Περιγραφή
Αστροπύλη
1001 Λέξεις
Το Θέμα του Μήνα
Περισκόπιο
Ο Άνθρωπος και το Σύμπαν
Αστρονομικά Links
Συνεργασίες
Νέα
Ημερολόγιο
ΔΙΑΔΡΑΣΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ Ε&Τ
ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΣΥΝΕΔΡΙΩΝ
ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ
ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ
Σύνθετη αναζήτηση
  ΨΗΦΙΑΚΕΣ ΣΥΛΛΟΓΕΣ
ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ
ΨΗΦΙΑΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ
ΑΣΤΡΟΠΥΛΗ
ΨΗΦΙΑΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ
Valid HTML 4.01 Transitional
ΝέαΗμερολόγιοΠρόγραμμα ΠροβολώνΕνημερωτικό ΔελτίοΔ. Τύπου
 
ΙΔΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙΔΟΥΠΛΑΝΗΤΑΡΙΟΑστροπύληΤο Θέμα του Μήνα
PrintEmailBack
Παρατηρώντας τον Έναστρο Ουρανό
Αλέξης Δεληβοριάς
 

Το ορατό σύμπαν περιλαμβάνει δισεκατομμύρια γαλαξιών, καθένας από τους οποίους αποτελείται από δισεκατομμύρια άστρα. Παρατηρώντας τον έναστρο ουρανό, ενδεχομένως να συμπεράνετε λανθασμένα ότι τα αναρίθμητα αστέρια που βλέπετε ανήκουν σε μακρινούς γαλαξίες. Στην πραγματικότητα μόλις 6.000 περίπου από αυτά είναι ορατά με γυμνό μάτι και, όλα ανεξαιρέτως, είναι παιδιά του γαλαξία μας. Εάν φευγαλέα παρατηρούσατε το νυχτερινό ουρανό, ενδεχομένως να συμπεραίνατε ότι τα άστρα παραμένουν ακίνητα. Στην πραγματικότητα όμως, όλα κινούνται με τεράστιες ταχύτητες στο αχανές διάστημα, ακολουθώντας τις τροχιές τους μέσα στο γαλαξία μας ο οποίος, οδεύει ολοταχώς προς μια γιγαντιαία σύγκρουση με το γειτονικό μας γαλαξία, αυτόν της Ανδρομέδας. Όμως, αυτή η αέναη κίνηση των άστρων και των γαλαξιών του σύμπαντος, εξαιτίας των τεράστιων αποστάσεων που παρεμβάλλονται, δεν είναι δυνατό να γίνει αντιληπτή με γυμνό μάτι. Αν, όμως, είχαμε τη δυνατότητα να δούμε τον έναστρο ουρανό δεκάδες χιλιάδες χρόνια στο μέλλον, ακόμα και τα σχήματα των αστερισμών που πρώτοι φαντάστηκαν οι αρχαίοι Έλληνες δεν θα έμοιαζαν σε τίποτα με αυτά που όλοι σήμερα βλέπουμε.

Η Ουράνια Σφαίρα
Εξακολουθήστε όμως να παρατηρείτε το νυχτερινό ουρανό. Αντίθετα με ό,τι ισχυριστήκαμε νωρίτερα θα διαπιστώσετε πως κατά τη διάρκεια της νύχτας, τα άστρα διαγράφουν κυκλικές τροχιές γύρω από το Βόρειο Πολικό Αστέρα, κινούμενα με κατεύθυνση από την ανατολή προς τη δύση. Αυτό μπορείτε πολύ εύκολα να το διαπιστώσετε εάν επικεντρώσετε την προσοχή σας σε έναν μόνο αστερισμό, για παράδειγμα, αυτόν της Μεγάλης Άρκτου. Παρατηρήστε, λοιπόν, τον προσανατολισμό της Μεγάλης Άρκτου στις 22:00 και ξανά στις 2 το πρωί της επόμενης μέρας. Θα διαπιστώσετε ότι, ενώ αρχικά η Μεγάλη Άρκτος ήταν σχεδόν παράλληλη προς τον ορίζοντα, στη διάρκεια αυτών των τεσσάρων ωρών, περιστρέφεται προς τα δυτικά, μέχρι που στις 2 το πρωί είναι σχεδόν κατακόρυφη προς τον ορίζοντα, για να επανέλθει στην αρχική της θέση στις 22:00 της επόμενης μέρας. Η κίνηση αυτή της Μεγάλης Άρκτου στο ουράνιο στερέωμα, όπως εξάλλου και όλων των άλλων άστρων και αστερισμών που βλέπουμε, δεν είναι πραγματική! Οφείλεται, αντίθετα, στην 24ωρη περιστροφή της Γης γύρω από τον άξονά της, προς την αντίθετη κατεύθυνση, δηλαδή από τη δύση προς την ανατολή. Για να κατανοήσετε αυτήν τη φαινομενική κίνηση των άστρων κατά τη διάρκεια της νύκτας, αρκεί να τη συγκρίνετε με την εντύπωση που μας προκαλείται όταν κοιτώντας έξω από το παράθυρο ενός αυτοκινήτου, το οποίο κινείται με μεγάλη ταχύτητα μας φαίνεται ότι το τοπίο κινείται προς τα πίσω και εμείς μένουμε ακίνητοι.

Εάν ήταν δυνατό να παρατηρήσετε τον ουρανό την ίδια ακριβώς ώρα της νύχτας για έναν ολόκληρο μήνα θα διαπιστώνατε και κάτι άλλο, ότι εκτός από αυτήν την 24ωρη κυκλική κίνηση των άστρων γύρω από το βόρειο ουράνιο πόλο, κάθε νύχτα που περνάει, τα άστρα στον ουρανό φαίνεται πως μετατοπίζονται προς τα δυτικά κατά μία περίπου μοίρα. Η μετατόπιση αυτή οφείλεται στην ετήσια περιστροφή της Γης γύρω από τον Ήλιο με κατεύθυνση επίσης από τα δυτικά προς τα ανατολικά: επειδή λοιπόν ένα έτος διαρκεί (περίπου) 365 μέρες, κάθε νύχτα που περνάει η Γη μετατοπίζεται κατά μήκος της τροχιάς της γύρω από τον Ήλιο περίπου κατά μία μοίρα προς τα ανατολικά, με αποτέλεσμα να μας φαίνεται ότι τα άστρα μετατοπίζονται κατά μια μοίρα προς τα δυτικά. Από τη μια νύχτα στην άλλη η μετατόπιση αυτή δεν είναι εύκολα αντιληπτή. Σε διάστημα ενός μηνός όμως, γίνεται εύκολα αντιληπτή ακόμα και με γυμνό μάτι, αφού αντιστοιχεί σε μετατόπιση προς τα δυτικά κατά 30 περίπου μοίρες.

Για να περιγραφούν οι φαινομενικές αυτές κινήσεις των άστρων στο θόλο του έναστρου ουρανού, οι αστρονόμοι αναγκάστηκαν να αποδεχτούν την ιδέα της ουράνιας σφαίρας, δηλαδή ενός υποθετικού σφαιρικού θόλου πάνω στον οποίο είναι «στερεωμένα» όλα τα ουράνια σώματα. Η ουράνια σφαίρα πραγματοποιεί μια πλήρη περιστροφή γύρω από την «ακίνητη» Γη σε περίπου 24 ώρες, δηλαδή όσο χρόνο χρειάζεται η Γη για να διαγράψει μια πλήρη περιστροφή γύρω από τον άξονά της. Είναι γνωστό ότι η γεωκεντρική αυτή θεώρηση του κόσμου δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα, αφού η θέση της Γης στο σύμπαν δεν υποδηλώνει κάτι το ξεχωριστό. Αποδεικνύεται όμως, ιδιαίτερα χρήσιμη για την παρατήρηση του έναστρου ουρανού.

Συνοψίζοντας, η φαινομενική κίνηση των άστρων στην ουράνια σφαίρα αντικατοπτρίζει δύο διακριτές, μεταξύ τους, κινήσεις: την 24ωρη περιστροφή της Γης γύρω από τον άξονά της και την ετήσια περιστροφή της Γης γύρω από τον Ήλιο. Η πρώτη μάς προκαλεί την εντύπωση πως τα άστρα περιστρέφονται κατά τη διάρκεια της νύχτας γύρω από το βόρειο πολικό αστέρα, ενώ στη δεύτερη οφείλεται η μετατόπιση της φαινομενικής θέσης των άστρων κατά μια μοίρα προς τα δυτικά κάθε νύχτα που περνάει.

Η Μετάπτωση των Ισημεριών
Εξαιρουμένης της πραγματικής κίνησης των άστρων, η οποία, όπως είπαμε, δεν γίνεται αντιληπτή με γυμνό μάτι, θα περίμενε κάποιος χρόνο με το χρόνο τα άστρα του ουρανού να επιστρέφουν στο ίδιο ακριβώς σημείο που βρίσκονταν ακριβώς την προηγούμενη χρονιά. Δεν είναι όμως έτσι! Από την αρχαιότητα κιόλας, ο Ίππαρχος, συγκρίνοντας τις αστρονομικές παρατηρήσεις των Βαβυλώνιων ιερέων με τις δικές του, συμπέρανε ότι ο νοητός άξονας, γύρω από τον οποίο μας φαίνεται ότι περιστρέφονται τα ουράνια σώματα, μετατοπίζεται με το πέρασμα του χρόνου. Σήμερα λοιπόν γνωρίζουμε ότι η μετατόπιση αυτή οφείλεται στη βαρυτική έλξη, που ασκεί ο Ήλιος και η Σελήνη στη Γη με αποτέλεσμα ο άξονας περιστροφής της να περιστρέφεται με τη σειρά του κι αυτός γύρω από την κατακόρυφο, ακριβώς δηλαδή όπως κάνει και μια σβούρα, συμπληρώνοντας μια πλήρη περιστροφή σε 26.000 χρόνια. Αυτό σημαίνει ότι ο άξονας περιστροφής της Γης δεν δείχνει πάντοτε προς το Βόρειο Πολικό.

Η κίνηση αυτή, η οποία ονομάζεται μετάπτωση των ισημεριών, ακριβώς γιατί μετατοπίζει και τα ισημερινά σημεία (δες Θέμα Μήνα Σεπτεμβρίου 2005), δεν είναι δυνατό να γίνει αντιληπτή με γυμνό μάτι, αφού αντιστοιχεί σε μόλις 1,4 μοίρες κάθε 100 χρόνια. Το 2000 π.Χ., για παράδειγμα, το εαρινό ισημερινό σημείο βρίσκονταν στον αστερισμό του Κριού, ενώ το κοντινότερο άστρο στο βόρειο ουράνιο πόλο ήταν ο Θουμπάν στον αστερισμό του Δράκοντα. Τα χρόνια του Χριστού το εαρινό ισημερινό σημείο είχε μετατοπιστεί στον αστερισμό των Ιχθύων και το αστέρι που έδειχνε το βόρειο πόλο ήταν ο Κοχάμπ της Μικρής Άρκτου. Στις μέρες μας, το αστέρι που δείχνει το βόρειο πόλο είναι ο Βόρειος Πολικός και το εαρινό ισημερινό σημείο έχει μετατοπιστεί στα σύνορα μεταξύ του αστερισμού των Ιχθύων και του Υδροχόου, στον οποίο και θα εισέλθει τυπικά το 2600 μ.Χ. Το 14.000 μ.Χ. το αστέρι που δείχνει το βορρά θα είναι ο Βέγας της Λύρας, ενώ θα πρέπει να περιμένουμε μέχρι το 26.000 μ.Χ. για να επανέλθει ο Βόρειος Πολικός εκεί που σήμερα βρίσκεται. Όμως μην ανησυχείτε! Επειδή η μετατόπιση των άστρων που οφείλεται στη μετάπτωση των ισημεριών αντιστοιχεί όπως είπαμε σε μόλις 1,4 μοίρες κάθε 100 χρόνια, οι χάρτες του ουρανού που μπορείτε να βρείτε και στις ιστοσελίδες μας θα συνεχίσουν να σας εξυπηρετούν για αρκετά χρόνια ακόμα!

ΙΔΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙΔΟΥ © 2007Λ. Συγγρού 387 - 175 64 Π.ΦΑΛΗΡΟ - Τηλ: 210 9469600 - Fax:210 9417372 - Email:admin@eugenfound.edu.grΌροι ΧρήσηςΔικαιώματα